Jens van Tricht

2 januari 2011

Mannen en emancipatie, de combinatie leidt tot vele reacties. Hilariteit, omdat het zo onwaarschijnlijk klinkt. Ongeloof, omdat er niet veel van verwacht wordt. Weerstand, omdat mannen weer iets zouden moeten dat door vrouwen is bedacht. Verwarring, omdat mannen toch geen achterstanden hebben. Boosheid, omdat mannen toch niets te emanciperen hebben. Een schamper lachje, omdat het toch geen zin heeft. Enthousiasme, omdat mannen eindelijk iets gaan doen aan de achterstanden van vrouwen. Omkering, omdat mannen zich eindelijk gaan bevrijden van het juk dat hen door vrouwen is opgelegd. Verzet, omdat het woord emancipatie niets met mannen te maken heeft.

 

Mannenemancipatie gaat niet over één van deze reacties, noch over één van de andere mogelijke reacties. Het gaat over allemaal. Dat er zoveel verschillende reacties worden gegeven, geeft aan dat de gemoederen behoorlijk verhit raken als het over de verhoudingen tussen de seksen gaat – en al helemaal als het over de positie en rol van mannen daarin gaat. Blijkbaar is er heel wat aan de hand. Mannenemancipatie moeten we van verschillende kanten bekijken en benaderen.

Natuurlijk gaat mannenemancipatie over de bijdrage van mannen aan vrouwenemancipatie, anders was het woord er nooit gekomen. Mannen hebben de afgelopen decennia toegezien hoe vrouwen zich persoonlijk en maatschappelijk ontwikkelden, terwijl zij zelf lijdzaam of met meestal stil verzet de ontwikkelingen over zich heen lieten komen. Een actieve bijdrage aan de ontwikkeling van mannen is minder vaak geleverd dan door veel vrouwen gewenst en verwacht.

Het gaat echter niet alleen, en zeker niet vooral over vrouwen. Mannenemancipatie gaat over mannen. Over wat mannen te winnen hebben bij veranderende sekseverhoudingen. Over hoe mannen zich kunnen ontwikkelen als ze het keurslijf van mannelijkheid afleggen, dat ze zich van jongs af aan hebben laten aanmeten. Over de bevrijding van mannen uit het keurslijf dat hen dwingt tot autonomie, prestatie, zakelijkheid, rationaliteit, onafhankelijkheid, etc. Over de verheffing van mannelijkheid tot menselijkheid.

Mannenemancipatie klinkt voor velen als een tegenstrijdigheid. Door het over mannenemancipatie te hebben keren we al iets om, zetten we mensen aan het denken, komt er iets in beweging. Mannenemancipatie is een proces van veranderende betekenis. Door te stellen dat er aan mannen iets kan en moet en mag veranderen, verandert er al iets aan de beeldvorming van mannelijkheid. Meestal is mannelijkheid een soort onzichtbare grootheid waaraan al het andere wordt afgemeten, onveranderlijk, vaststaand, stug, de norm en maat der mensen. Benoemen dat mannelijkheid veranderlijk is, is op zich al een verandering.

Emancipatie gaat over verandering; over bevrijding; over ontwikkeling; over verheffing. Verandering betekent verlies én winst, bevrijding betekent loslaten en vernieuwing, ontwikkeling betekent groei en verheffing betekent verbetering. Mannenemancipatie betekent dat mannen hun vastgeroeste patronen moeten loslaten en nieuwe patronen mogen onderzoeken. Mannen zullen voordelen van hun oude rollen kwijtraken, en er nieuwe voordelen voor terugkrijgen.

Het gaat ook over groepen en over individuen. De emancipatie van mannen als groep ziet er wellicht anders uit dan de emancipatie van een individuele man. En de emancipatie van mannen binnen bepaalde groepen ziet er weer anders uit dan die binnen andere groepen. Vaak vinden mannen- en vrouwenemancipatie plaats binnen de maatschappelijke emancipatie van een hele bevolkingsgroep. Zo was de emancipatie van arbeidersvrouwen een ander verhaal dan die van de vrouwen uit de middenklasse, en die weer anders dan de emancipatie van de spreekwoordelijke mevrouw Philips. De aandacht die er nu vooral is voor emancipatie van allochtone mannen heeft veel te maken met de sociaal-economische positie van deze mannen, en moet ons niet blind maken voor de noodzakelijke emancipatie van hoger opgeleide, witte middenklasse mannen.

De voordelen van mannenemancipatie spelen zich af op verschillende niveaus. Persoonlijke ontwikkeling is het eerste, en volgens velen het belangrijkste voordeel. Mannen mogen meer zichzelf zijn, meer kanten van hun menselijk potentieel ontwikkelen. Het loslaten van het keurslijf van het kostwinnerschap leidt tot meer gelijkwaardigheid in relaties met vrouwen en verdieping van het vaderschap door de zorg voor kinderen. Doordat mannen zichzelf meer menselijkheid toestaan zullen ook de relaties met andere mannen verbeteren. Mannen kunnen meer van zichzelf aan elkaar laten zien, hoeven minder bang te zijn daar door andere mannen op afgewezen te worden, en kunnen anderen daardoor ook meer zichzelf laten zijn. Als mannen hun zogenaamd vrouwelijke eigenschappen mogen laten zien en ontwikkelen, komt er een eind aan homofobie. Als mannen leren constructief met gevoelens van zichzelf en anderen om te gaan, zal de wereld veiliger worden voor mannen, vrouwen en kinderen. Minder mannen zullen zich hiervoor hoeven te verlaten op risicovol gedrag als onveilige seks, gewelddadig gedrag, misbruik van alcohol en drugs, roekeloos verkeersgedrag,

Verandering betekent winst en verlies, laten we dat niet vergeten. Zoals vrouwenemancipatie gaat ten koste van de status en positie van mannen in hun traditionele domeinen, zullen mannen zullen hun voordelen behalen ten koste van de status en positie van vrouwen in haar traditionele domeinen.  Dat mannen door de vrouwenemancipatie niet meer weten waar ze aan toe zijn horen en lezen we nu al tientallen jaren; tijd om de uitdaging op te pakken en te kijken wat er voor mannen zelf te halen valt. Als mannen met zichzelf en elkaar aan de slag gaan om te emanciperen, betekent dat ook voor vrouwen een nieuwe uitdaging. Klassiek is natuurlijk de strijd om het huishouden en de zorg voor kinderen; niet alleen wie doet wat, maar ook op welke manier? Mannenemancipatie betekent echter ook dat we niet meer klakkeloos van mannen kunnen verwachten dat ze wel zullen doen wat ze altijd deden; doorbijten voor het gezinsinkomen, klaarstaan om have en goed te verdedigen, vervelende klusjes opknappen, enzovoorts. Mannenemancipatie en vrouwenemancipatie gaan hand in hand, dat betekent dat er voor vrouwen ook een nieuwe golf zit aan te komen!

Belangrijk is om mannelijkheid zichtbaar te maken, ook waar er ogenschijnlijk niets is dat met mannen of mannelijkheid te maken heeft. Het mooie en tegelijk lastige van sekseverhoudingen is dat ze overal zijn en dus overal hun werk doen; vrijwel alles heeft met mannen en vrouwen te maken, emancipatie zal dus ook overal doorwerken. Zoals huishouden en zorg voor kinderen met mannenemancipatie te maken hebben, zo hebben ook prestaties op school en op de werkvloer hier een directe relatie mee. Veiligheid is een thema dat niet vaak met mannelijkheid verbonden wordt, maar er van alles mee te maken heeft. Gezondheidsproblemen en levensverwachting zijn anders bij mannen dan bij vrouwen, en hebben vanuit het perspectief van mannen dus ook andere aandacht nodig. Het gaat om het verbinden van persoonlijke en maatschappelijke problemen. Wat hebben de problemen waar mannen mee zitten te maken met mannelijkheid? En wat hebben de problemen waar de maatschappij iets aan wil doen te maken met mannen en mannelijkheid? Mannenemancipatie is als een speciale bril die je opzet om naar mensen en de maatschappij te kijken.

Dit stuk is te kort om op alle aspecten van mannenemancipatie in te gaan. Mannen en mannelijkheid zijn veranderlijk, ze hebben in elke maatschappelijke en persoonlijke context een andere betekenis, en daarmee ook een andere vorm. Bij emancipatie gaat het vooral om empowerment; dat de mannen het proces in eigen hand nemen. We moeten mannen uitdagen om te onderzoeken wie ze willen en kunnen zijn. Mannen uitnodigen om nieuwe vormen te creëren voor hun leven, voor hun werk, voor hun relaties en voor hun vriendschappen. Laten we eerlijk zijn: zoveel slechter kan het allemaal niet worden. We hebben een wereld te winnen!

http://www.jensvantricht.nl/